تبلیغات
فرزاد شاه بهرامی - نظریه های رشد

فرزاد شاه بهرامی

چهارشنبه 25 فروردین 1389

نظریه های رشد

نویسنده: فرزاد شاه بهرامی   

نظر اسلام در مورد رشد

در سوره شریف غافر آیه 67 به طور روشن مراحل رشد انسان به دودوره قبل از تولد وبعد از تولد تقسیم بندی شده واین که هر کدام از مراحل هم خود مراحل مشخص و معینی دارد .

مراحل   رشد قبل از تولد:

در سوره مومنون آیه 12تا 14 بیان گردیده است که مراحل رشد انسان به تربیت عبارتنداز :نطفه،علقه،مضغه،استخوان وپوشانیدن گوشت بر آن وایجاد آفرینش دیگر (روح).

1-نطفه :نطفه چکیده وخلاصه ای از اجزای زمین (خاک)است که با آب آمیخته شده است ورحم که جایگاه آن می باشد نیز قرار گاه امن است .زیرا رحم در واقع محفوظ ترین جای بدن مادر است که از هر طرف کاملا پوشیده است .

2-علقه:در لغت به معنای گوناگونی از جمله زالو دارد ونیز با توجه به رشد ریشه لغت به معنای تعلق وابستگی است .هر دو معنا کاربرد دارد زیرا کودک در این مرحله نوعی وابستگی وتعلق به دیواره رحم دارد ومانند زالواز خون مادر تغذیه می کند .

3-مضغه:در این مرحله جنین بصورت پاره گوشتی در می آید وهنوز نظام معینی به خود نگرفته است .

4-استخوان وگوشت : در این مرحله از حالت پاره گوشتی به صورت یک بافت استخوانی در می آید که بر این استخوان گوشتی پوشانیده می شود .

5-روح:در این مرحله به ایجاد آفرینش دیگر تعبیر شده است وروح انسان در بدن پدید می آید .

مراحل رشد بعد از تولد :

این مرحله در قران به سه دوره :کودکی ، بلوغ ، پیری تقسیم شده است .

پیامبر اکرم در مورد این تقسیم بندی می فرمایند که :کودک در هفت سال اول سید و آقاست در هفت سال دوم روحیه اطاعت  وفرمانبرداری دارد ودر هفت سال سوم وزیر و مشاور است .

امام صادق نیز می فرماید :که کودک درهفت سال اول بازی می کند ،هفت سال دوم خواندن و نوشتن یاد می گیرد ودر هفت سال سوم حلال وحرام را بیاموزد .

براساس تقسیم بندی 3مرحله رشد بعد از تولد :مرحله سیادت و سروری ،مرحله دوم اطاعت و فرمانبرداری ومرحله سوم مشورت و همرایی.

1-دوره سیادت وسروری :بازی کردن و مانند گلی خوشبو بودن از ویژگی های این دوره است که در رشد و تربیت نیز از اهمیت اساسی برخوردار است .لغت سید به معنی بزرگتر و سرور است .

در این دوره باید کودک به اندازه کافی از نظر شخصیتی مورد احترام قرار گیرد ومرکز توجه اعضای خانواده باشد .پدر و مادر باید تا حد امکان مطابق خواسته ها و نیازهای طبیعی کودک خود رفتار کنند .

2-دوره اطاعت و فرمانبرداری: اطاعت،حرف شنوی .تعلیم و تادیب از ویژگی های این دوره است .در این دوره کودک مطیع پدر و مادر می شود وخود را بیشتر در اختیار آنان قرار می دهد . در حالیکه دوره قبل را با بازی وبازیگوشی سپری می کرد ومحور خانه به شماره می رفت .در این دوره با رشدی که پیدا می کند مطیع وفرمانبردارمی شود وروحیه اطاعت پیدا می کند . این دوره تمرین فرصت برای تعلیم (آموزش ،هم برای تادیب ،آموزش مستقیم ارزش ها و پرهیز دادن از ضد ارزش ها )فراهم می آید .والدین و مربیان بهترین فرصت را برای تعلیم و تربیت کودکان در اختیار دارند .زیرا نه بازیگوشی دوره اول را دارد و نه مشکلات دوره بلوغ ونوجوانی .کودک آمادگی لازم برای تعلیم و تربیت پذیری مستقیم دارد .

3-دوره مشورت و همرایی: درهفت سال سوم ،وزیر بودن ،همراهی وهمرایی با پدر و مادر ،یادگیری حلال و حرام ودمنی و دوستی با پدر و مادر از خصوصیات کودک ذکر شده است .

لغت وزیر می تواند در دومعنا بکار رود :یکی با توجه به ریشه ان (وزر)حمل کننده بار سنگین ودیگر مشاور ومعاون ودستیار واین هردو معنا می تواند در این دوره مصداق داشته باشد .زیرا جوان در این دوره باید بار گران مشکلات دوران بلوغ وتکلیف و مسئولیت به واسطه بسیاری از کارهای خود بر دوش بکشد و بر خلاف دوره قبل که فرمانبردار بود به عنوان مشاور و معاون در تصمیم گیری ها با اولیای خود همکاری داشته باشد .

از جمله ویژگی های این دوره که ذکر شده است آگاهی یافتن به حلال و حرام است (1).

 

نظریه برونر در مورد رشد

  
1-سیف؛سوسن وهمکاران،(1379)،روانشناسی رشد(1)،انتشارات سمت،تهران ،ص129

  اودر سال 1915 در آمریکا متولد شد اوتمام فعالیت های خود را در کتابی به نام فرایند آموزش و پرورش جمع آوری کرد . نظریه اودر رشد تحت تاثیر پیاژه بوده است .

مراحل رشد از نظر برونر : مراحل رشد ذهنی که او پیشنهاد می کند با دوره های مورد نظر پیاژه معادل بوده است .اومعتقد است اولین تغییرهای روشن در تفکر کودک زمانی آغاز می شود که کودک سخن گفتن را یاد می گیرد .پس از آنکه تغییرات در حدود 5تا7سالگی ظاهر می شود و سومین مرحله از تغییربا آغاز نوجوانی همراه است .

بطورکلی از نظر وی مراحل رشد ذهنی کودک با سن اوارتباط چندانی ندارد .اوسه مرحله را در رشد ذهنی پیشنهاد می کند :

1-مرحله شناخت عملی (تولدتا 3سالگی):

در این مرحله کودک چیزها و رویدادها را از طریق کارهایی که می تواند با انها انجام دهد ،شناسایی می کند .ولی هنوز قادر به تصور و تفکر نیست .هوش در این مرحله کاملا عملی است .ویادگیری کودک غیر کلامی واز طریق عمل اوبر اشیاءصورت می گیرد .فکر کردن برای کودک همان عمل کودک است .

 2-مرحله شناخت تصویری(3تا7سالگی) :

در حدود 3 سالگی نظام دیگری در رشد ذهنی کودک بوجود می آید که برونر آن را شناخت تصویری می نامد.از ویژگی های عمده این مرحله شروع یادگیری زبان است که توانایی جدید به کودک می دهد .تااندازه زیادی این نظام فکری به حواس بستگی دارد .ودر آن کودک از تصویرهای بصری بسیار ملموس سود می جوید.

3-مرحله شناخت نمادی(بعداز هفت سالگی):

در این مرحله در ذهن کودک تصورهای مستقلی بوجود می آید که اورا از تصورات بعدی ملموس بی نیاز می کند .اصطلاح نمادی نشانگر پیشرفت ساخت فکری کودک به کمک یادگیری روش علامتی است که بدون آن کودک نمی تواند محیط اطراف خودرا درونی کند ودر نتیجه قادر به فرضیه سازی ،اندیشیدن وپیش بینی نخواهد بود(1).

نظریه لورنس کلبرگ در باره رشد اخلاقی:

 
 1-سیف؛سوسن وهمکاران،(1379)،روانشناسی رشد(1)،انتشارات سمت،تهران ،ص86

 لورنس کلبرگ یک روان شناس آمریکایی بود که رشدارزش های اخلاقی را در چهار چوب یک نظریه شناختی مورد بررسی قرار داداو عقیده داشت که کودکان را باید فیلسوفان خلاق دانست اونظریه رشد اخلاقی پیاژه را گسترش داد وتکمیل کرد .پیاژه برای مطالعه رشد اخلاقی کودکان داستان های اخلاقی تعریف می کرد ،کلبرگ نیز آزمودنی های خود را در برابر مسائل دشوار اخلاقی قرار می داد تا با پاسخ های آزاد وچگونگی استدلال وداوری آنان را تجزیه و تحلیل کند.

اوبرای تفکر اخلاقی کلبرگ سه سطح عنوان می کند :سطح اخلاقی پیش قرار دادی ،سطح اخلاق قرار دادی ،سطح اخلاق فوق قرار دادی .

Pسطح اخلاق پیش قراردادی(زیر هفت سال): در این سطح کودک اغلب رفتار خوبی دارد ورفتار اخلاقی کودک بر اساس اجتناب وکسب پاداش است .در این دوره اخلاق هنوز درونی نشده است ومعیارهای اخلاقی به طورحقیقی وواقعی وجود ندارد ، که شامل دو مرحله است :

الف) مرحله اول : اخلاق برپایه تنبیه واطاعت: رفتار خوب وبد مطابق پیامدهای مادی آن تعریف می شود وبرای کودک در مرحله دوری از تنبیه وتسلیم شدن در برابر قدرت بالاتر به گونه ی مثبتی ارزش گذاری می شود .اگر کودک یک عمل غیر اخلاقی انجام نمی دهد تنها به دلیل ترس از تنبیه ویا تسلیم در برابر قدرت بالاتر است .

ب)مرحله دوم: اخلاق ابزار گونه نسبی : کودک در این مرحله برای گرفتن پاداش به سازگاری وهماهنگی (باقوانین)روی می آورد .ویژگی اخلاقی فرد در این مرحله لذت خواهی اوست،وتسلیم شدن فرد در برابر مقررات بیشتر به دلیل پاداش ها ومنافعی است که از آن قانون انتظار دارد .

Pسطح اخلاق قرار دادی (7تا15سالگی): رفتار اخلاقی فرد دراین سطح برای سازگاری وهماهنگی نظم اجتماعی وتمایل برای حفظ و نگهداری این نظم است .هنوز معیارهای اخلاقی درونی نشده اند ،وشامل دو مرحله است :

الف ) مرحله اول :  اخلاق پسر خوب ،دختر خوب بودن (7تا12 سالگی)، در این مرحله رفتار خوب آن است که اجازه وتصویب دیگران را به همراه داشته باشد .

ب)مرحله دوم: اخلاق بر اساس قانون ونظم(12تا 15سالگی)،در این مرحله فرد قرار دادها و قوانین اجتماعی را کور کورانه می پذیرد ومعتقد است که افرادباید قوانین جامعه راپاس دارند واز عیب جویی وانتقاد نسبت به قانون پرهیز کنند.

Pسطح اخلاق فوق قرار دادی(20سالگی به بعد): در این دوره استدلال ها وقضاوت های اخلاقی افراد درونی شده ورفتار اخلاقی بوسیله یک رمز اخلاقی درونی شده هدایت می شود .شامل دو مرحله است :

الف)مرحله اول: اخلاق بر اساس پیمان اجتماعی : در این مرحله رفتاری درست است که در چهار چوب حقوق عمومی افراد وبر اساس معیارهای مورد قبول همه افراد جامعه انجام می گیرد .در این مرحله هم به حقوق فردی توجه می شود وهم به قانون وحقوق عمومی .

ب)مرحله دوم :اخلاق بر اساس اصول جهانی : در این مرحله رفتار درست یا نادرست به تصمیم و انتخاب خود آگاهانه فرد وابسته است وبر پایه وجدان فردی و اصول اخلاقی جهانشمول وثابت که کلی ومطلق می باشند بنا شده است (1).

1-سیف؛سوسن وهمکاران،(1379)،روانشناسی رشد(1)،انتشارات سمت،تهران ،ص91

 

 

نظریه رشد گزل

 
 گزل مراحل رشد را به طور کلی به سه دوره تقسیم می کند :

الف)دوره تولد تا 5سالگی

ب)دوره  5تا 10 سالگی

ج)دوره  10 تا 16 سالگی

الف )دوره اول ___ تولد تا 5 سالگی :این دوره خود به مراحل زیر تقسیم می شود :

1-تولد تا یک ماهگی : در این مرحله هیچ گونه تحول خاصی وجود ندارد .این مرحله یک مرحله تطبیق یا سازش با محیط است .

2-از 1 تا 9ماهگی : در این مرحله فعالیت های حرکتی بتدریج آغاز می شود .ابتدا فعالیت های بعدی آغاز می شود وسپس فعالیت های لمسی وگرفتنی شروع می شود .

3-از 9تا 15 ماهگی : این مرحله یک مرحله فعال حرکتی است

4-از 15 ماهگی تا 5/2 ماهگی : در این مرحله راه رفتن وحرف زدن استقرار پیدا می کند .

5-از 5/2 تا 5 و6 سالگی :این مرحله که مرحله قبل از دبستان است زمانی است که کودک می تواند انتخاب کند .

ب)دوره دوم ___ 5 تا 10 سالگی :این دوره خود به مراحل زیر تقسیم می شود .

6-مرحله 5و6 سالگی تا 9 سالگی : این مرحله مرحله رفتن به مدرسه است ،کودک سعی می کند خودرا با محیط خارجی تطبیق دهد .

7-مرحله 9تا 11 سالگی :مرحله ایست که حاکی از سازش یافتگی کودک است .در هیچ دوره ای کودک به این اندازه سازش یافته نیست .

ج )دوره سوم ___ 10 تا 16 سالگی :این دوره خود به مراحل زیر تقسیم می شود :

8-مرحله 11تا 13 سالگی :مرحله ایست که در آن اولین دوره نوجوانی آغاز می شود وکودک سازش یافته قبلی تغییر می دهد .

9-مرحله 14تا 16 سالگی :سن شکفته شدن است وکودک متوجه امور عقلانی ،مذهبی وهنری می شود(1) .

1-کرمی نوری ؛رضا وهمکاران،(1369)،روانشناسی تربیتی ،شرکت چاپ ونشر کتاب های درسی ،تهران،ص56

 

         رشد روانی- اجتماعی  اریکسون

  
 مرحله اول :اعتماد در برابر عدم اعتماد (از بدوتولد تا 1 سالگی):

مراقبت کافی ومحبت واقعی باعث می شود کودک جهان را امن وقابل اعتماد بداند .مراقبت ناکافی وطرد کودک سبب ترس ودودلی اونسبت به جهان می شود .

مرحله دوم :استقلال رای در برابر شک و تردید (2تا3سالگی):

اگر به کودک این امکان داده شود که با راه وروش خود مهارت هایش را به کار گیرد به استقلال رای دست خواهد یافت.مراقبت بیش از حد یا کمبود آن احتمالا سبب می شود که کودک در تواناییهای خود برای کنترل خود یا محیط اطراف تردید کند.

مرحله سوم : ابتکار در برابر احساس گناه (4تا5سالگی ):

اگر کودک را در انجام فعالیت ها آزاد بگذارند وبه سوالات اوباصبر و حوصله پاسخ دهند ،کودک به حس ابتکار دست خواهد یافت .محدود کردن فعالیت هاوپاسخگویی به سوالات اوبه نحوی که گویی اسباب زحمت است در کودک احساس گناه ایجاد می کند .

مرحله چهاررم : سازندگی در برابر احساس حقارت (6تا11سالگی ):

اگر به کودک اجازه داده شود تا کارهایی بکند یا چیزهایی بسازد ودر مقابل انجام آنها تشویق شود در او حس سازندگی به وجود آید .محدود کردن فعالیتها وانتقاد از کاری که انجام شده به حس حقارت در او می انجامد .

مرحله پنجم :هویت یابی در برابر آشفتگی (12تا18 سالگی ):

هنگامی که کودک در شخصیت خود تداوم ویکنواختی را تشخیص می دهد ،به رغم قرار گرفتن در موقعیت های مختلف وبرخورد با افراد مختلف هویت خود را می یابد.عدم توانایی در ایجاد علائم ثابت در ادراک شخصی به آشفتگی نقش می انجامد.

نظریه رشدروانی –جنسی                 فروید
 
                      

 مرحله اول ___ مرحله دهانی (تولد تا  1 سالگی ):

ناحیه دهان وفعالیت های آن بیشترین ارضای حسی را در کودک ایجاد می کند .تجارب بدی که باعث تثبیت کودک در این مرحله می شود احتمالا به طمع کاری وتملک جویی وپرخاشگری کلامی او می انجامد .

مرحله دوم ___ مرحله مقعدی (2 تا 3 سالگی ):

نواحی مقعدی ومجاری ادرار بیشترین لذت حسی را ایجاد می کند .تجارب بدی که سبب تثبیت شخص در این مرحله شود احتمالا به شلختگی ،وسواس در نظافت یا صرفه جویی زیاد می انجامد .

مرحله سوم ___مرحله احلیلی(3 تا4 سالگی ) :

در این مرحله ،نواحی تناسلی بیشترین لذت حسی را ایجاد می کند .تجارب نامناسبی که باعث تثبیت شخص در این مرحله شود احتمالا سبب ایفای ناقص نقش های جنسی در آینده می شود .

 

مرحله چهارم ___ مرحله ادیپی (4تا5سالگی ):

کودک ،پدر یا مادر از جنس مخالف خود را به عنوان وسیله ای برای ارضای حسی تلقی می کند وهمین سبب رقابت کودک با والد همجنس می شود .تجارب ناموفقی که سبب تثبیت در این مرحله شود احتمالا به رقابت طلبی می انجامد .

مرحله پنجم ___مرحله نهفتگی (6تا11سالگی ) :

در این مرحله، کودک عقده ی اودیپ را به نحوی از طریق همانند سازی با پدر و مادر حل می کند ونیازهای خود را از این طریق ارضا می کند .

مرحله ششم ___مرحله ی بلوغ(11تا 14سالگی ) :

در این مرحله، گرایش های حسی مراحل قبل در هم ادغام می شود وتمایلات جنسی بروز می کند .

1-کرمی نوری ؛رضا وهمکاران،(1369)،روانشناسی تربیتی ،شرکت چاپ ونشر کتاب های درسی ،تهران،ص66

 

مراحل رشد شناختی پیاژه
 
 دوره حسی- حرکتی (از تولدتا 2سالگی ):      

  این دوره با توانایی کودک در ادراک امورساده وفعالیت های جنبشی مشخص می شود که بطور خلاصه دوره هماهنگی وهمکاری اعمال حسی وحرکتی ،خودمدار بودن وخودرا محور جهان پنداشتن است .

 

2-دوره پیش عملیاتی (2تا7سالگی):

این دوره خود به دودوره پیش تصوری ودوره تفکر شهودی تقسیم می شود .در دوره پیش تصوری که از 2تا4 سالگی ادامه می یابد ،کودک مقدمه ای از مفاهیم را در ذهن دارد ،ولی از چگونگی طبقه بندی بی اطلاع است وبه عنوان مثال هر خزنده ای را مار تصور می کند .کیفیت استقراءواستدلال در او به وجود نیامده است .پی گردی جهان خود وکشف ارتباط خود با جهان خارج از ویژگیهای این دوره است .

در دوره تفکر شهودی که 4تا7سالگی را شامل می شود دگرگونیهای مشهود عبارتند از :پیشرفت زبان ،حافظه ،یادگیری ،کاربرد نمادها وصورت ها ی ذهنی کودک می تواند اشیاءرا بر اساس شباهت آنها طبقه بندی کند،ولی توانایی نتیجه گیری منطقی اومحدود است .اندیشه کودک ایستا و تحرک ناپذیر است .مفاهیمی مانند کمی ،زیادی ،بزرگی ،کوچکی ،دوری ،نزدیکی ونظایر آن بوجود می آید ولی درک کودک به میزان وسیعی با محرک های اطرافش ارتباط دارد .

 

3-دوره عملیات عینی (7تا12سالگی ):

خود پیاژه می گوید :من این عملیات را عینی می نامم ،زیرا به طور مستقیم در مورد اشیاءبه کار بسته می شوند وتعریف انها این است که به منزله اعمال درونی شده یا درونی شدنی اما بازگشت پذیر هستند ،بدین معنی که می توان آنها را در دوجهت گسترش داد مانند جمع یا تفریق .کودک می تواند فکر خود را در باره اشیاءمتمرکز کند .در این دوره هوش کودک نسبت به مرحله قبل بسیار منطقی ومنظم است .

کیفیت دیگری که بعد از هفت سالگی در کودک ظاهر می شود، آشنایی با روابط ونسبت های میان اشیاء است .او می تواند مفاهیمی مانند بلندتر از یا بزرگتر از را درک کند ،در حالیکه پیش از ان مفهوم بزرگتر به همان معنای بسیار بزرگ بود واو نمی تواست این مفهوم را در مقایسه با مفهوم دیگری درک کند .

یکی دیگر از یافته های بسیار مهم پیاژه در دوره عملیات  عینی ،چند سونگری است ومنظور آن است که کودک موفق شود هر شئی ،موقعیت یا رویدادی را از جنبه ها وسطوح مختلف مورد توجه قرار دهد نه از یک سو مانند دوره پیش یا دوره ی خود مداری .به طور خلاصه ،شناخت امور جهان بدون ادراک اصول کلی که بر آنها حکمفرماست ،در این دوره آغاز می شود .

4-دوره تفکر صوری (12تا15سالگی ):

در این دوره مهارت های جدید تفکر ظاهر می شود ونوجوان می تواند مسائل پیچیده را حل کند.اوبر عکس دوره قبل می تواند مسائل مجرد را بخوبی تجزیه و تحلیل کند .این نوع تفکر را می توان پایه تفکر علمی دانست .فکر نوجوان نسبت به دیگران دارای حساسیت است ودر حل مسائل برای نتیجه گیری مطلوب گاهی نظر مخالف ابراز می دارد (1).

1-باهنر؛ناصر،1378،آموزش مفاهیم دینی همگام با روان شناسی رشد ،انتشارات امیر کبیر ،تهران،ص38

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :